Friezen al in 19e eeuw ‘bijzonder’ volkje

De creatie van een Friese identiteit is niet iets van recente datum. Die is al bedacht in de negentiende eeuw. De Friezen hadden die nodig om greep te krijgen op alle veranderingen om hen heen.

Tekst en montage Ines Jonker Beeld Wendy Kennedy

Dat betoogt Hans Cools, historicus voor de vroegmoderne tijd aan de Fryske Akademy en afkomstig uit Vlaanderen.

Industriële revolutie

,,De negentiende eeuw was een periode van grote ontwikkelingen: de industriële revolutie waardoor de massaproductie op gang kwam, allerlei politieke veranderingen zoals de ontwikkeling van de parlementaire democratie. Mensen moesten daar greep op krijgen. Het idee ontstond dat Friesland iets heel bijzonders was. Er kwam een revival van de Friese taal: spellingregels werden vastgelegd  om Friese literatuur te stimuleren. Men vond geschiedenis opeens heel belangrijk; er werd voor het eerst aan professionele geschiedschrijving gedaan.”

Het was in die periode, in 1839, dat het Fries Genootschap werd opgericht, het oudste historische genootschap van Nederland.

Sterke identiteit

Dat benadrukken van de eigenheid gebeurde in allerlei Europese regio’s met een sterke identiteit, zoals Vlaanderen, Baskenland en Wales. ,,De bakermat van de Friese mienskip zoals we die nu kennen, het idee dat Friesland bijzonder is, is toen gelegd.”

Wat Friesland volgens hem anders maakt dan bijvoorbeeld Groningen en de Randstad is het egalitaire karakter. ,,Iedereen is gelijk en daarbinnen ligt de klemtoon dat je het samen doet.”

Calimerogevoel

,,De kleinschaligheid maakt dat er meer kan. Friesland ligt aan de rand van Nederland, in de periferie. Dat geeft enerzijds een Calimerogevoel: wij zijn klein, jullie zijn groot. Maar dat aan de rand zitten geeft ook de mogelijkheid om heel modern en progressief te zijn.”

Hij noemt als voorbeeld de Friese zuivelindustrie. ,,Die is technisch de meest hoogstaande ter wereld. Dat kunnen wij als Friezen samen omdat het een kleinschalige gemeenschap is die zeer democratisch, egalitair georganiseerd is. Uit die samenwerking komt technische vernieuwing voort: allen voor een, een voor allen.”

Die samenwerking zie je volgens Cools in allerlei zaken die worden beschouwd als typisch Fries. ,,Bijvoorbeeld in de iepenloftspullen of bij een Elfstedentocht.”

Vereenzaming

Dat er sprake lijkt van een opleving van de mienskip komt volgens Cools doordat de samenleving nu ook in rap tempo verandert. ,,We krijgen te maken met allerlei problemen die de overheid niet kan oplossen. Bijvoorbeeld de ontvolking van het platteland, het verdwijnen van de diensten daar en dus vereenzaming.”

,,Daar komt bij: de Europeanisering rukt op of we nu willen of niet. We reizen meer, er ontstaan internationale relaties, mensen van buiten komen hier. Het gegeven van vroeger dat iedereen op school uit het dorp komt bestaat niet meer. Er is dus sprake van verlies van het eigene. En daar moet je een antwoord op vinden. De lokale gemeenschap weer belangrijk vinden, is een goed antwoord. Vandaar al die iepenloftspullen, kaatspartijen en dorpsfeesten.”


Het hoofdthema van Lwd2018 is iepen mienskip. Daarom onderzoeken Ines Jonker (Leeuwarder Courant) en Wendy Kennedy (Omrop Fryslân) voor Finster op Fryslân het fenomeen mienskippen. Wat voor mienskippen zijn er en hoe open zijn ze, de historie en hoe zit het met de gemeenschapszin in onze samenleving. Dit is een greep uit de invalshoeken die onder meer aan bod komen in deze serie.

Geschreven door
Werkt als journalist bij de Leeuwarder Courant en schrijft daar voornamelijk over sociale zaken als vluchtelingen, minderheden, maatschappelijke opvang etc. En nu dus tijdelijk in Finster op Fryslân: een experiment met collega's van andere media-organisaties en met andere journalistieke technieken, zoals interviewen en filmen met de iPhone.

Laat een reactie achter

Jouw email adres wordt niet gepubliceerdVereiste velden zijn gemarkeerd met een

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>