Eer en wraak in de oude Friese mienskip

Eer en wraak speelden een belangrijke rol in de Friese mienskip in de middeleeuwen. Han Nijdam, historisch antropoloog aan de Fryske Akademy, promoveerde in 2008 op Oudfriese boeteregisters. Die beschrijven tot in detail hoeveel smartengeld waarvoor betaald moet worden. Twee oren afslaan betekende 12 mark dokken.

Tekst en montage Ines Jonker Video Wendy Kennedy 

Al in de middeleeuwen leefden Friezen in gemeenschappen. Zij kwamen regelmatig bijeen om bestuurlijke en juridische zaken te bespreken. Deze volksvergadering waar recht werd gesproken heette een ‘Ding’.

 

Rechten en plichten

Nijdam: ,,Ding kun je als de oudste kern van mienskip beschouwen.” Het was een gemeenschap met rechten en plichten. ,,Elke vrije Fries was verplicht om drie keer per jaar naar het Ding te komen. Andere verplichtingen waren bijvoorbeeld: belasting betalen en dijkonderhoud plegen. In ruil daarvoor mochten ze persoonlijk rechtszaken aanbrengen.”

Wie zich niet aan deze plichten hield, liep het risico uit de gemeenschap gezet te worden. ,,Dan was je een statusloos persoon.” Een consequentie kon zijn dat je niet langer het recht had om je vergrijpen met geld te compenseren. Dan kon je dus een lijfstraf oplopen als je een misdaad beging.

Vrije Friezen

Nu is Friesland een Nederlandse provincie, maar tussen eind dertiende eeuw en eind vijftiende eeuw waren de Friese landen autonome gebieden. Hier was geen graaf, prins of hertog de baas maar maakte de lokale adel, de Vrije Friezen, de dienst uit. Het was een egalitaire samenleving: de macht was over een grote groep mensen verdeeld.

Nijdam: ,,Het concept eer was ontzettend belangrijk in deze tijd. Alles was gericht op behoud en vergroting van de eer en krenking daarvan moest voorkomen worden.”

Wraak

Het gevolg was dat de Vrije Friezen geregeld met elkaar overhoop lagen, want wie gekrenkt werd nam wraak. Zogeheten boeteregisters dienden ervoor om zulke vetes te beëindigen of te voorkomen. Hoe? Door de verwondingen of beledigingen te compenseren met geld.

Nijdam promoveerde in 2008 op deze Oudfriese boeteregisters, die tot in detail beschrijven hoeveel smartengeld waarvoor betaald moet worden. Een vuistslag kostte bijvoorbeeld vier penningen. Sloeg je iemand zodanig op het hoofd dat het bloed uit zijn neus vloeide: voor elk neusgat 3 schellingen.


Het hoofdthema van Lwd2018 is iepen mienskip. Daarom onderzoeken Ines Jonker (Leeuwarder Courant) en Wendy Kennedy (Omrop Fryslân) voor Finster op Fryslân het fenomeen mienskippen. Wat voor mienskippen zijn er en hoe open zijn ze, de historie en hoe zit het met de gemeenschapszin in onze samenleving. Dit is een greep uit de invalshoeken die onder meer aan bod komen in deze serie.

 

Geschreven door
Werkt als journalist bij de Leeuwarder Courant en schrijft daar voornamelijk over sociale zaken als vluchtelingen, minderheden, maatschappelijke opvang etc. En nu dus tijdelijk in Finster op Fryslân: een experiment met collega's van andere media-organisaties en met andere journalistieke technieken, zoals interviewen en filmen met de iPhone.

Laat een reactie achter

Jouw email adres wordt niet gepubliceerdVereiste velden zijn gemarkeerd met een

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>