Liefde is de wet – Bildts blog #4

‘Ok al deuze jongeren sêge, krekt as de ‘ouweren’: ‘’t Is feul beter dan ’t weest het, feul beter!” Al deuze intimidasy sou mij poer make, razend. Maar ik begin te begripen dat ’t foor hur al ‘feul beter’ is nou’t d’r niet wekeliks tientallen Basken oppakt worre.’

Skriuwer en sjoernalist Gerard de Jong is foar it literatuerprojekt ‘Oare Wurden’ in pear moanne yn San Sebastian/Donostia yn Spaansk Baskelân. Syn doel is in Biltske famyljeskiednis te skriuwen. Oer wat hy yn San Sebastian meimakket, skriuwt hy yn it Biltsk (en yn it Ingelsk) in blog.

Liefde is de wet

‘Oflopene sundeg waar ik te gast bij Dala en Antxon, die hier feerderop in de enige straat fan Pasaia San Juan, Donibane, weune. Te gast waren ok Imanol en Eskarne, ok ’n stel út dut ouwe fissersdorpy. Alle fier hadden se fan ’t begin fan myn komst ôf belangstelling toand in mij, ’t Bildts en ’t Bildt. An de oprechthyd derfan hew ik nooit twifeld, al froeg ik mij wel ôf of ‘t ‘wij motte de freemdeling hier goed opfange’-belangstellend waar, of at ’t dieper gong. ’t Bleek wel degelik ’t leste.

Se hadden mij noaden foor lunch. Ik weet inmiddels maar al te goed dat dat betekent dat je de halve dag kwyt binne (al is ‘kwyt’ hier seker niet ’t goeie woord). ’n Lunch duurt – seker in ’t weekeand – soamaar fan 14.00 ant 18.00 uur. Fooral at je in goed geselskap binne, at ’t klikt. De tafel rykelik fol met allerhande happys, salade, fis, kip út de oven, en súkkelarytaart toe. Met wyn d’rbij ferstrykt de tiid dan snel.

Dala is gyn Baskise, maar Amerikaans. In de jaren ’70 raisde se deur Europa. In de train fan Barcelona na San Sebastián kwam se Antxon teugen, telg út ’n fissersgeslacht. ‘’t Waar soa’n hippie doe, ik fon ‘m drekst leuk,” saai se. Se ferroilde The States foor Donibane, en 45 jaar later weune se hier nag, in ’t plakky der’t Antxon opgroeide.

Tidens ’t etentsy krijt Dala ’n app-bericht fan ’n frynd út Katalonië. Wij sien tanks op ’n foto. Ik dink eerst nag dat ’t om ’n militêre parade gaat, soa’t wij die in Nederland kinne. Maar dat blykt ’t niet te wezen. De Spanjaarden late soa nou en dan hur tanks even sien, in autonome regio’s soa-as Katalonië en Baskelând. “Om even sien te laten wie’t de baas is,” hoor ik fernúvverd an.

Pakes, beppes, ommes, tantes, hait en mim: alle fier hewwe se wel ferhalen over hoe’t se op de flucht mosten, foor Franco’s rezjym in Madrid. Meskien binne derom Imanol en Eskarne ok soa beraisd, dink ik. Se binne in India weest, Koerdistan, Geörgie, en gaan aansen na Armenië. Die plakken trekke hur an. Je hoeve gyn geskidenis studeerd te hewwen werom dat soa is. “Oh,” fersuchtte se alle fier, “’t is nou soafeul beter. De ETA het de wapens inleverd. ’t Is feul beter leven hier nou.” En dos laat dat app-bericht mij niet los.

~

Dînsdeg waar ik de hele dâg op stap met fier andere Basken. ’n Nijere, jongere generasy. ’t Waar ’n útstappy fan ’t Other Words/Oare Wurden projekt. Idoia Noble, myn onfermoeibere, entoesjaste kontaktpersoan, en drie Baskise skrivers/dichters die’t in ’t kader fan dut projekt ok naar ’t búttenlând weest binne, of nag gaan.

Wij gongen naar Bermeo, ’n ydillys plakky an de kust soa’t d’r hier ontelbaar feul fan binne, al is gyneen ’t selde. Ekaitz waar de pionier, eerste Bask in dut projekt. Hij gong naar Slovenië, wint in Baskelând niet-mislike prizen met syn skriven, werkt in ’n kroechy dat over de oseaan útsiet en skriift tussendeur an nij werk. Yoseba: hij gong foor Other Words na Dublin, Ierlând. Stopte fanwege besúnnigings tidens de krisis met syn akademys werk en geeft les op ’n skoal, en skriift. En Beatriz: sij het forige week te horen kregen dat sij de útferkorene is foor de folgende Other Words-ronde. Ok sij mâg na Maribor, Slovenië. Se is dichter, nag maar 26 jaar maar het sont hur 16e al meer fan de wereld sien dan ik ooit sien sil. Sjina, Londen, Italië. Se noemt hurself met recht ’n nomade. “Elke keer at ik foor korte tiid weer even thús bin, leer ik weer soafeul meer over myn aigen Baskenlând, en realiseer ik my dat d’r soa wainig fan weet.”

Wij satten nag gyn uur in de auto na Bermeo toe, of ’t gong al over de groate, belangrike thema’s fan ’t leven. Idintiteit, taal, poalityk. Soa gaat ’t altyd hier. Ok met de jongere generasy. Se lere niet over Franco op skoal, begryp ik. ’t Wort bedekt in wollige taal, wilens ’t de Basken – oud en jong – definieert.

Ik fertel over ’t app-bericht, de foto met de tanks, en fraag mij ôf of dat útsonderlik is. Ik blyk ’n beerput open te trekken. Ferhalen over ’n simpele knokpertij op straat, na ’t útgaan, werbij de Bask foor ’n klap tun de harses seuventyn jaar in de sel krije kin. Want: ’n “terroristyse daad”, soa wort saait. Wilens ’n Spanjaard foor ’t selfde fergryp d’r met ’n boete ôfkomt. De ‘Guardia Civil’, de militêr organiseerde plisy, die’t in Baskenlând niet eens ’n offisjele status het, patrouilleert hier geregeld. Laat hur sien. Laat sien: speul niet met ôns, Basken. En se houwe fooral Basken uren staande: moeilik doen. Traitere. ’t Is ’t Spaanse regeer dat sien laat: wij binne hier de baas, ferbeeld jim fooral niks. Ik dink weer an de tanks.

Ok al deuze jongeren sêge, krekt as de ‘ouweren’: “’t Is feul beter dan ’t weest het, feul beter!” Al deuze intimidasy sou mij poer make, razend. Maar ik begin te begripen dat ’t foor hur al ‘feul beter’ is nou’t d’r niet wekeliks tientallen Basken oppakt worre. Dat d’r gyn staat fan oorlog meer is. Dat is wînst. Al blyft ’t ferlangen naar onôfhanklikhyd, ‘Independentzia’, en spúge se op ’t regeer in Madrid, overblyfsel fan de Franco-tiid.

Hur optymisme ferbaast mij soms. Maar dan sien ik deuze mînsen: keihard werke om skrive of dichte te kinnen in de aigen taal, de wereld ôfraize om ‘m begripe te willen, ferbânden te lêgen met ’t lot fan de Basken, en met folkeren die’t ’t ok niet bêst hewwe. Of simpelweg deur de liefde fan je leven te ontmoeten op ’n trainrais in Franco-Spanje. Je passy folge, hoe dan ok. Liefde is de wet; dat snap ik dan weer heel goed.

Karen Bies
Geschreven door
Eindredacteur en coördinator Finster op Fryslân, programmamaker Omrop Fryslân.

Laat een reactie achter

Jouw email adres wordt niet gepubliceerdVereiste velden zijn gemarkeerd met een

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>