Sera #4 Fêst

Op in Baskysk plein wurdt de Spaanske boargeroarloch betocht. It reint. Sera komt ûnder in donkergriene paraplu fan in âldere man telâne. ‘You can join me if you want,’ seit er. Se skûlje tegearre en hâlde elkoar fêst.

De loft hat it swier. It is de dei dat yn it stedsje Hernani in betinking holden wurdt omdat it tachtich jier ferlyn is dat de Spaanske boargeroarloch begûn. Ik bin net op dizze bats reinwetter taret, mar der binne hjir safolle paraplu’s opstutsen dat ik my burgen wit ûnder ien grutte Baskyske lapetekken. Der is in grutte tinte opsetten, mar dat is mei in poadium, pommeranten en in pear rigen stuollen dy’t troch bejaarden beset wurde, al sa fol dat ik der net mear by kin. Jout neat, sa doch ik myn namme as bûtensteander eare oan. Ik sykje beskûl ûnder in flinke donkergriene paraplu dy’t fêstholden wurdt troch in grutte man. Ik knik him goedei. Hy knikt freonlik swijend werom. Sil wol komme omdat er oan my fernimt dat ik syn taal net sprek. De man rint al nei de tachtich, skat ik, dus syn Ingelsk sil wol krekt like niks wêze as myn Baskysk.

Yn de tinte spilet immen prachtich akkordeon. Njonken him stiet in bertsolari syn gedicht te sjongen. Net mear as in pear wurden pik ik derút: Franco en fusila. Doe’t generaal Franco oprukte tsjin it republikeinske regear hienen de Basken krekt in min of mear selsstannige posysje krigen fan de republikeinen, ha’k begrepen. Dus it wie wol dúdlik hokker kant se hjir út fjochten: tsjín de Franquisten. Dat ha se flink belije moatten.

De muzyk is mankelyk, de speeches minder – tenminste foar my. Oan it applaus te hearren is it folk der oars wol tefreden oer. Dan is de plechtichheid dien. Minsken rinne nei de sydkante fan it terrein. Dêr wurde blommen útdield, om by in monumint del te lizzen.

Ik twivelje wat te dwaan. Myn buorman fielt it oan. “You can join me if you want”, seit er yn geef British. Ik sjoch him bliid ferheard oan. Hy is fan hjir, seit er, mar hat in pear jier yn York wenne. En hy wol my it monumint wol sjen litte. Ik nim syn útnûging graach oan. Hy hâldt syn rjochterearm breedút, sadat ik mines der trochhinne stekke kin. “Ik hâld dy wol fêst”, glimket er minlik. De paraplu hâldt er hyltyd galant boppe ús beiden. Oan de blommefrou gebaart er, dat se dy blommen mar oan my jaan moat. Ik krij twa reade roazen yn de hân drukt.

Sa stean we earm yn earm yn de lange rige, dy’t him mar stadich yn de rjochting fan it monumint beweecht. It is in brúnizeren wand, dêr’t silhouetten yn útsnijd binne. Ik freegje dernei. Myn man fertelt dat der tusken 1936 en ’39 tsientallen minsken yn dit plak sneuvele binne. “En dêrnei ek noch withoefolle fansels, ûnder hast fjirtich jier Franco-terreur.” En ik moat net tinke dat dêroan te ûntkommen wie. “Alles wat se fertochten pakten se op en gie tsjin de muorre. Striders, mar ek priesters, skriuwers, likegoed as boeren en bakkers dy’t om wat foar reden dan mar de skyn tsjin krigen hienen. Soms samar ynienen. Faak wist harren eigen famylje net iens wat de reden wie dat se fermoarde waarden.”

We komme tichter by it monumint. Njonken de silhouetten steane nammen gravearre, ik tink mear as hûndert. Ik freegje oft de moardners in fêst plak hienen foar har eksekúsjes, lykas by ús de Waalsdorperflakte. Myn buorman knikt. “Jaseker. Dat is hjir, wêr’t we no stean. Presys hjir, op dizze pear kante meter by dit monumint. Wêrsto no stiest, dêr ha sy ek stien.” En hy wiist nei de nammen. Syn fingers gean der hoeden by del, oant se by in namme ta stilstân komme. Imanol Zurutuza, 1902 – 1938. Hy drukt it topke fan syn wiisfinger eefkes op de namme, faget der sachtjes oerhinne.

Ik sjoch him oan om te freegjen oft er wol dat ik de roazen hjir dellis. Mar hy is my eefkes kwyt. Hy lûkt syn finger werom, de holle knikt wat foardel, de earms hingje no slop by it liif del. Fluch lis ik de twa roazen foar it monumint en bliuw in koart momintsje op ‘e hurken sitten. Lang genôch om net ûnfatsoenlik te lykjen en koart genôch om net patetysk te wurden. As ik wer oerein kom en njonken myn man stean, sjoch ik dat er syn hân krekt by syn eagen weihellet en triljend yn de jasbûse ferdwine lit. Ik stryk eefkes koart oer syn skouder. Hy himet lichtjes. “Dat is myn heit”, seit er. “Deasketten op myn jierdei. Ik waard dy dei trije.”

Ik slok. “Hjirre?” is it iennichste dat ik wit te freegjen.

“Dat witte we net. Hy is fan hûs helle, sa by de besite wei. Gjinien wist wêrom, gjinien kaam derachter wêr’t se him hinne brocht ha. Wierskynlik hjirhinne, mar nimmen woe dat befêstigje. Us mem hat fan alles besocht, mar is neat mear gewaarwurden. Doe’t wy letter grut wienen ha we jierrenlang alle ynstânsjes by del west, om út te finen wat se mei him úthelle ha. Mar der is noait ien antwurd kaam. Oant de dei fan hjoed ta witte we hielendal neat.” Hy hat him wer wat herpakt, mar de lêste sin flústert er suver. Ik wit net wat ik sizze moat. Hy tilt syn holle wer wat op, komt dan yn beweging. Mei de stoet mei kuierje we stadich fierder. Yn stilte. Oant we by in trepke komme. Hy wivelt wat. Ik nim syn paraplu oer en stek myn earm troch dy fan him. “Ik hâld jo wol fêst. Eefkes.”

Hy knypt my stiif tsjin him oan. Sa klauterje we de trep del. It is noch lang net drûch.

Sera

image1

 

 

Karen Bies
Geschreven door
Eindredacteur en coördinator Finster op Fryslân, programmamaker Omrop Fryslân.

Laat een reactie achter

Jouw email adres wordt niet gepubliceerdVereiste velden zijn gemarkeerd met een

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>