Veranderpijn – column Suzan Christiaanse

Auw! Veranderingen doen pijn, schrijft Suzan Christiaanse. Ze is bezig met haar promotieonderzoek aan de RUG naar het thema ‘krimp’. Vandaag staat in de LC, dat het het eigenlijk best goed gaat met dorpen in krimpregio’s. De sociaaleconomische achterstand is niet groter geworden, zo concluderen onderzoekers van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Ook Finster op Fryslân onderzoekt het thema ‘Krimp’ – de theorie en de praktijk – via het inmiddels op het Friese platteland bekende vehikel Krimpcaravan. Eén van de gasten in de caravan was Suzan Christiaanse. Voor Finster op Fryslân schreef ze deze column:

Veranderpijn – mythes rond verdwijnende voorzieningen in Fryslân 

U kent waarschijnlijk de nieuwsberichten over leegloop van Friese dorpen, vergrijzing en de sluiting van scholen en winkels. Het absolute doemscenario is een negatieve spiraal die eindigt in onleefbare dorpen met gesloten winkels. Dorpen waar de mensen wegtrekken of blijven zitten met een onverkoopbaar huis.

Maar… klopt dit beeld wel? Het Nederlandse platteland kent verreweg niet dezelfde bevolkingskrimp zoals in Frankrijk, Portugal, Duitsland of Oost-Europa. Bovendien is de bereikbaarheid van voorzieningen is bij ons relatief goed. Het een populair misverstand dat bevolkingskrimp altijd leidt tot tot minder voorzieningen. Schaalvergroting en toegenomen mobiliteit hebben een veel grotere impact op het verdwijnen van bepaalde voorzieningen. De kleine lokale supermarkt moet het bijvoorbeeld steeds vaker afleggen tegen de grote prijsvechter in een naburig dorp en huisartsen werken vaker samen in grotere praktijken. Daardoor merk je de afname van voorzieningen niet alleen in krimpregio’s, maar in kleine en middelgrote dorpen in heel Friesland.

Wat wél effect zal hebben op het voorzieningenaanbod is de demografische verandering: vergrijzing en ontgroening. De toename van het aantal senioren en het wegtrekken van jongeren is vooral merkbaar in, wederom, kleine en middelgrote dorpen. Door het hoge autobezit hebben de meeste mensen geen problemen met het bereiken van voorzieningen. Het zijn vooral de niet-mobiele ouderen in deze dorpen die kwetsbaar zijn voor het verdwijnen van dokters, supermarkten en apotheken. Als ouderen langer zelfstandig moeten kunnen wonen, zullen deze basisvoorzieningen in heel Friesland bereikbaarheid moeten zijn.

Een ander misverstand is dat sluiting van voorzieningen per definitie zorgt voor minder leefbaarheid, of voor verdere leegloop van bevolking. Door ontgroening zijn de afgelopen jaren flink wat Friese basisscholen gesloten. Onderzoek toont echter aan dat dit geen langdurig effect heeft op de uit-migratie van gezinnen. In Nederland maken we naar hartenlust gebruik van het begrip ‘leefbaarheid’, terwijl het aanbod aan voorzieningen in een dorp niet toonaangevend is voor een vitaal, sociaal krachtig dorp of een gelukkig leven. Afgezien van de problemen met bereikbaarheid die een sommige mensen kunnen ervaren, zit de ‘pijn’ vooral in het feit dat de wereld om ons heen verandert. Auw!

‘Veranderpijn’ kan te maken hebben met de symbolische waarde die voorzieningen hebben voor een dorp, of de persoonlijke emotionele band. De band tussen mensen en plekken wordt ook wel ‘Place Attachment’ genoemd. Je kan bijvoorbeeld een band hebben met de basisschool waarop je vroeger zat. Of de dorpswinkel waar je altijd een praatje maakte met dorpsgenoten. Of de prachtige kerk die nu zo zielig leeg staat. Als we deze betekenisvolle plekken verliezen vertonen we ‘coping gedrag’. Dit is vergelijkbaar met een rouwproces, waarin we bijvoorbeeld acceptatie, verzet of juist gelatenheid laten zien. Zowel in krimp-regio’s als niet-krimp-regio’s zal men moeten leren omgaan met veranderpijn als gevolg van sluiting van voorzieningen. De grootste uitdaging zal daarbij zijn dat het verdwijnen van voorzieningen voor iedereen anders voelt. Daarom is er meer onderzoek nodig naar dit soort persoonlijke processen.

 

Karen Bies
Geschreven door
Eindredacteur en coördinator Finster op Fryslân, programmamaker Omrop Fryslân.

Laat een reactie achter

Jouw email adres wordt niet gepubliceerdVereiste velden zijn gemarkeerd met een

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>